ترومبوز سياهرگي عمقي (به انگليسي: Deep venous thrombosis) به معناي تشکيل لخته خوني در ديواره داخلي يک سياهرگ عمقي است. اين اختلال که به DVT معروف است، بيشتر سياهرگ‌هاي اندام تحتاني را درگير مي‌کند. ايجاد لخته‌هاي خوني در مسير عروق خوني اندام‌ها، باعث اختلال جريان خون شده و درنتيجه منجربه انسداد نسبي يا کامل عروق خوني مي‌گردد. اگرچه ترومبوز سياهرگي (وريدي) عمقي بيشتر در سياهرگ‌هاي اندام تحتاني اتفاق مي‌افتد، ولي به علت استفاده از کاتترهاي ساب کلاوين، وقوع آن در اندام فوقاني نيز در حال افزايش است.
يکي از مهمترين عوارض احتمالي ترومبوز سياهرگي عمقي، آمبولي ريوي است که به علت انتقال لخته خوني به دستگاه گردش خون ريوي ايجاد مي‌گردد. پيشگيري از آمبولي ريه مهمترين دليل جهت درمان بيماران مبتلا به ترومبوز سياهرگي عمقي است، چون ترومبوز در مراحل اوليه ممکن است سست و شکننده بوده و به خوبي به ديواره عروق متصل نباشد.[۱] آمبولي ريوي ممکن است منجربه مرگ بيمار گردد. از علايم آمبولي ريه، کوتاه شدن تنفس و درد قفسه سينه‌است که با تنفس عميق شدت درد افزايش مي‌يابد.

◄   علل:
سه عامل اصلي در ايجاد ترومبوز در عروق خوني نقش دارند که توسط Virchow در سال 1846 مطرح گرديد [۲]:
رکود جريان خون [۳]
افزايش انعقادپذيري [۴]
ضايعه ديواره رگ [۵]

◄   عوامل افزايش خطر:
مواردي که به عنوان عامل افزايش خطر در ايجاد ترومبوز سياهرگي عمقي محسوب مي‌شوند عبارتنداز:
پس از اعمال جراحي (به ويژه جراحي‌هاي ارتوپدي)
بي حرکتي
شکستگي‌ها
نارسايي احتقاني قلب
ضربه به سياهرگ‌ها
تومورها يا بيماري‌هاي بدخيم
حاملگي
ماه اول پس از زايمان
استفاده از ضد بارداري‌هاي خوراکي
طولاني شدن استراحت مطلق
وجود کاتتر وريد مرکزي
سابقه ترومبوز سياهرگي عمقي
آمبولي ريوي قبلي
انعقاد داخل عروقي منتشر (DIC)
آسيب طناب نخاعي
سکته مغزي
نشستن‌هاي طولاني مدت و يا مسافرت طولاني با اتومبيل، اتوبوس، قطار و هواپيما
مشکل ژنتيکي که باعث ايجاد ترومبوز (لخته خوني) گردد
گاهي به علت وريدهاي واريسي
افزايش سن
چاقي
بيماري بورگر
بيماري لوپوس اريتماتوي سيستميک
داشن بيماري‌هاي ناتوان کننده
استفاده از کاتترهاي ساب کلاوين
سپتي سمي
پلي سيتمي يا اريتروسيتوز (افزايش گلبول‌هاي قرمز خون)
ترومبوسيتوز (افزايش پلاکت‌ها)

◄   علايم و نشانه ها:
بسياري افراد با وجود داشتن ترومبوز سياهرگي عمقي، هيچگونه علامتي ندارند، اما سايرين ممکن است علايم و نشانه‌هاي زير را بروز دهند:
-تغيير دما به صورت گرمي و تغيير رنگ پوست به صورت قرمزي در ناحيه
-احتمال ادم محيطي
-درد اندام درگير که ممکن است مبهم يا شديد باشد
-حساسيت در مسير سياهرگ درگير به هنگام لمس عميق
-احتمال سيانوز که کمتر ديده مي‌شود
-اتساع سياهرگي سطحي که نادر است
-احتمال داشتن علايم مربوط به آمبولي ريه
-خستگي و احساس ناخوشي
-تب خفيف

◄   تشخيص:
روش‌هاي متفاوتي جهت تشخيص ترومبوز سياهرگي عمقي وجود دارد:
-اولتراسونوگرافي وريدي دوگانه
-اسکن فيبرينوژن 125I . اسکن فيبرينوژن بيش از 90 درصد از ترومبوزهاي سياهرگي ماهيچه ساق را شناسايي مي‌کند، ولي براي تشخيص ترومبوزهاي سياهرگي فوقاني (پروگزيمال) کمتر اختصاصي است [۶].
-ازطريق حجم سنجي که به دو روش پلتيسموگرافي و فلبورئوگرافي (PRG) انجام مي‌شود. در روش اول از الکترودهاي پوستي و در روش دوم (PRG) از کاف استفاده مي‌گردد.
-ونوگرافي که ازطريق تزريق يک ماده حاجب به داخل سياهرگ سطحي انجام مي‌گيرد.
-آزمون هومن (Homan's sign) که قابل اطمينان نيست. در اين آزمون، زانوي بيمار صاف بوده و پايش به دورسي فلکشن برده مي‌شود که طي اين عمل ممکن است حساسيت و درد در قسمت پشت ساق پا ايجاد گردد. البته گاهي لمس عمقي ساق پا نيز ايجاد حساسيت و درد مي‌کند که ممکن است دليلي بر ترومبوز سياهرگي عمقي باشد.

◄   درمان:
درمان ترومبوز سياهرگي عمقي عبارتنداز:
-استراحت مطلق و عدم تمرين درماني در اين دوره که مدت زمان آن به نظر پزشک متخصص بستگي دارد.
-تجويز داروهاي ضد انعقادي (مثلا [هپارين] يا وارفارين) برطبق نظر پزشک معالج.
-اندام مبتلا بايد بالاتر از سطح قلب قرار گيرد.
-استفاده از جوراب‌هاي الاستيک
-راه اندازي تدريجي بيمار با توجه به علايم و نشانه‌ها
-رعايت برنامه‌هايي که باعث پيشگيري از بروز مجدد ترومبوز وريدي عمقي مي‌گردد.
-تنظيم يک برنامه دارو درماني جهت تعيين ميزان و مدت زمان مصرف دارو پس از دوره حاد
-درمان جراحي. عمل جراحي ممکن است در بيماراني که تجويز داروهاي ضد انعقادي احتمال خونريزي را افزايش مي‌دهد و يا موارد خاصي از بيماري‌ها صورت گيرد.
-برنامه تغذيه‌اي مناسب

◄   اصول پيشگيري:
پيشگيري از بروز ترومبوز سياهرگي عمقي مهمتر از درمان پس از ايجاد آن است. مواردي که بايد جهت پيشگيري از ايجاد ترومبوز وريدي عمقي درنظر داشت عبارتنداز:
-استفاده از داروهاي ضد انعقادي قبل از عمل جراحي (به خصوص در موارد شکستگي‌هاي اندام تحتاني) و موارد بستري خاص طبق نظر متخصص مربوطه.
-بايد بيمار را در اولين فرصت ممکن با توجه به مشکلاتش راه اندازي کرد.
-استفاده از جوراب‌هاي الاستيک جهت جلوگيري و کاهش ادم.
-حرکات فعال مچ پا و انگشتان
-بالاتر قراردادن اندام‌ها جهت جلوگيري و کاهش تورم
-پرهيز از بي حرکتي و نشستن‌هاي طولاني مدت

◄   پانويس:
1. ناصري، مهران. نصيري، اميرحسن و همکاران.ص 481
2. Carol Mattson Porth. Page 282
3. Stasis of blood
4. Increased blood coagulability
5. Vessel-wall injury
6. ناصري، مهران. نصيري، اميرحسن و همکاران. ص 483

◄   منابع:
      ●   دلاورخان، مرتضي.ترجمه: تشخيص و درمان بيماري‌هاي قلب و عروق سري منوال دکتر Joseph S. Alpert و James M. Rippe. انتشارات شرکت سهامي چهر. چاپ ديبا.
      ●   مرادي بوساري، ايدا، محسني فر، هلاکو و همکاران. فيزيوتراپي در بيماري‌هاي عروقي اندام‌ها. انتشارات قلم علم. شابک: 4-11-5870-600-978
      ●   ناصري، مهران. نصيري، اميرحسن و همکاران. ترجمه:اصول طب داخلي هاريسون.بخش بيماري‌هاي قلب و عروق. چاپ گلشن. مرکز نشر اشارت.
      ●   Carol Mattson Porth. Pathophysiology:concepts of altered health states. Publisher:Lippincott. Third Edition. ISBN 0-397-54723